ابان بن تغلب

ابان بن تغلب بن رُباح بَکری جُرَیری کِنْدی رَبَعی کوفی (درگذشت۱۴۱ق/۷۵۸م) ادیب، قاری، فقیه، مفسّر و از محدّثان بنام امامیه است. ابان بیشتر عمر خویش را نزد تابعین گذراند و از محضر درس آنان سود جست. او محضر امام سجاد علیه السلام، امام محمد باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام را درک کرد. گفته‌اند که ۳۰٫۰۰۰ حدیث از امام صادق علیه السلام روایت کرده است.

کنیه أبان

بیشتر منابع کنیه او را ابوسعید و برخی ابوسعد[1]  یا ابن سعید[2] آورده‌اند و برخی دیگر ابواُمیمه را نیز ذکر کرده‌اند.[3] نسبت «‌جریری‌» به سبب آن است که وی مولای بنی جریر بن عُباده بوده است. نسبت دیگر وی، بَکری، اشاره به بکر بن وائل جد بزرگ این خاندان دارد.[4]

ابان بیشتر عمر خویش را نزد تابعین گذرانده و از محضر درس آنان سود جسته است، به همین سبب ابن حبان[5]  وی را از مشاهیر اتباع تابعین در کوفه دانسته است، گرچه نجاشی به نقل از ابوزُرعَه گفته که ابان از انس بن مالک صحابی «درگذشت سال ۹۳ قمری» نیز روایت کرده است.[6]

در محضر ائمه علیهم السلام

او محضر امام سجادعلیه السلام، امام باقرعلیه السلام و امام صادق علیه السلام را درک کرد و نزد آنان دانش‌های متداول روزگار چون حدیث را آموخت و در حوزۀ درس و مکتب امام صادق علیه السلام به مقامی والا دست یافت[7]

کثرت روایت از امام صادق علیه السلام

ابان به کثرت روایت از امام صادق علیه السلام معروف بود و گفته‌اند که ۳۰٫۰۰۰ حدیث از آن حضرت روایت کرده است.[8]

وی علم قرائت قرآن را از عاصم بن ابی النَّجُود، طلحه بن مُصَرِّف و سلیمان أعمَش فراگرفت و یکی از سه نفری بود که توانست تمام قرآن را نزد اعمش بیاموزد.[9]

او از بزرگان قاریان بود و خود نیز به روشی خاص قرآن را قرائت می‌کرد که نزد قاریان معروف بود[10]  شیخ طوسی[11] به نقل از محمد بن موسی بن ابی مریم، صاحب اللّؤلؤ، گفته است که وی در این فن برجسته‌ترین فرد روزگار خویش بوده است.

ابان علاوه بر قرآن و حدیث در هریک از علوم فقه، ادب، لغت و نحو صاحب نظر شمرده می‌شد.[12]

 

شاگردان أبان

راویان بنام سده ۲ق از ابان روایت شنیده و نقل کرده‌اند. عبدالله مامقانی[13] تعداد آنان را نزدیک به ۵۰ تن دانسته است. برخی از اینان عبارتند از:

  1. ابان‌ بن عبدالله بَجَلی
  2. ابان بن عثمان احمر
  3. ادریس ابن یزید اودّی
  4. حسان بن ابراهیم کرمانی
  5. حمّاد بن زید
  6. داوود بن عیسی نَخَعی
  7. ابوخمیثه زهیر بن معاویه جُعْفی
  8. زیاد بن حسن‌ بن فرات قَزّاز
  9. سعید بن بشیر
  10. سفیان بن عُیَیْنه
  11. سلام بن ابی خُبْزَه
  12. سیف بن عمیره نخعی
  13. شعبه بن حجاج
  14. عبادبن عوام
  15. عبدالله بن ادریس بن یزید اودی
  16. عبدالله بن مبارک
  17. علی بن عابِس
  18. قاسم بن مَعْن مسعودی
  19. محمد بن ابان بن تغلب
  20. ابومعاویه محمد بن خازم ضریر
  21. ابوخداش مَخْلد بن خِداش
  22. مفضل بن عبدالله حَبَطی
  23. موسی بن عُقبه
  24. هارون بن موسی نحوی
  25. سعید بن ابی جهم
  26. محمد بن موسی بن ابی مریم
  27. ابوبُردَه میمون مولی بنی فَزارَه
  28. محمد بن ابی عُمَیر
  29. ابن مُسکان.[14]

 

تالیفات أبان

 

کتاب‌هایی به ابان نسبت داده شده که موجود نیست. نام برخی از آنها بدین قرار است:

    کتاب الغریب

ابان در این کتاب به شرح الفاظ غریب قرآن پرداخته است. او در بیان و شرح این الفاظ به شواهدی استناد جسته که خود از عرب شنیده است. ابان نخستین کسی است که در علم غریب القرآن دست به تألیف زده است و این کتاب، نخستین اثر در نوع و موضوع خود بوده، در لغت و تفسیر از اهمیت بسزایی برخوردار است. [15]

لغویان و مفسّران قرن ۲ق به این کتاب استناد می‌کردند و عبدالرحمن بن محمد ازدی کوفی با استفاده از کتابهای دیگر در این زمینه کتابی تالیف کرد که دربردارنده موارد اختلاف و وجوه اشتراک بود.[16]

    معانی القرآن

    کتاب القراءات

الغریب فی القرآن؛ نجاشی نام این کتاب را تفسیر غریب القرآن ذکر کرده است.

الفضایل

    کتاب صفّین[17]

منبع: ویکی شیعه

[1] حافظ مزّی، ج۲، ص۶؛ صفدی، ج۵، ص۳۰۰

[2] حلّی، ص۱۲

[3] سیوطی، ج۱، ص۴۰۴ به نقل از الدّانی؛ ابن جزری، ج۱، ص۴

[4] نجاشی، ص۷-۸

[5] مشاهیر، ص۱۶۳-۱۶۴

[6] نجاشی، ص۷؛ قس، خویی، ج۱، ص۱۴۴

[7] نجاشی، ص۷

[8] حلّی، ص۹-۱۰

[9] ابن جزری، ج۱، ص۴؛ سیوطی، ج۱، ص۴۰۴

[10] نجاشی، ص۷، ۸

[11] طوسی، فهرست، ص۷

[12] نجاشی، ۷-۸؛ یاقوت، ۱/۱۰۷- ۱۰۸

[13] مامقانی، ج۱، ص۴-۵.

[14] حافظ مزّی، ج۲، ص۶-۷؛ نجاشی، ص۸؛ طوسی، فهرست، ص۶؛ طوسی، اختیار، ص330.

[15] امین، ج۲، ص۹۸؛ حیدر، ج۳، ص۵۷.

[16] یاقوت، ج۱، ص۱۰۸.

[17] طوسی، فهرست، ص۶-۷، نجاشی، ص 8.

هیچ دیدگاهی وجود ندارد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *